Zasiedzenie służebności przesyłu było przez wiele lat praktykowane jako sposób uzyskania prawa do korzystania z cudzej nieruchomości przez przedsiębiorstwa energetyczne czy przesyłowe, jeżeli na nieruchomości istniały trwałe urządzenia przesyłowe, takie jak linie energetyczne, słupy czy gazociągi. W ten sposób spółki argumentowały, że dzięki wieloletniemu, nieprzerwanemu i widocznemu użytkowaniu nabyły służebność przez zasiedzenie. Często twierdząc, że działały w dobrej wierze.

Sąd Najwyższy przez lata akceptował taką konstrukcję. Stosował analogię do przepisów o służebnościach gruntowych, choć formalna instytucja służebności przesyłu pojawiła się w prawie dopiero w 2008 r.

Zasiedzenie służebności przesyłu – dotychczasowa praktyka orzecznicza

W praktyce orzeczniczej, sądy często przyjmowały, że spółki przesyłowe mogły nabyć służebność odpowiadającą treścią służebności przesyłu przez zasiedzenie, nawet jeśli urządzenia zostały posadowione przed wejściem w życie przepisów regulujących to prawo. Wskazywano, że już sama eksploatacja infrastruktury przez dziesięciolecia oraz jej widoczny i trwały charakter wystarczały do stwierdzenia zasiedzenia. Prowadziło to do oddalenia roszczeń właścicieli gruntów o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości lub o usunięcie urządzeń.

Interwencja Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zasiedzenia służebności przesyłu

Sytuacja uległa zmianie po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 02.12.2025 r. (sygn. akt P 10/16), w którym oceniono zgodność z Konstytucją wykładni przyjmowanej przez Sąd Najwyższy.  TK stwierdził, że wykładnia dopuszczająca wsteczne zasiedzenie służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności. W ocenie Trybunału, ograniczenia prawa własności mogą być wprowadzane tylko w drodze ustawy, a nie poprzez orzecznicze konstruowanie nowych praw rzeczowych.

Skutki wyroku TK

Wyrok Trybunału podważa dotychczasowy fundament prawny rozstrzygnięć, które przed 03.08.2008 r. stwierdzały zasiedzenie służebności przesyłu. Oznacza to, że właściciele nieruchomości, na których przez lata znajdowały się urządzenia przesyłowe, mogą ponownie występować z roszczeniami o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, za ustanowienie służebności lub – w określonych sytuacjach – o usunięcie urządzeń.

Znaczenie dla właścicieli nieruchomości i przedsiębiorstw przesyłowych

Dla właścicieli gruntów wyrok TK oznacza przywrócenie pełniejszej ochrony prawa własności. Mogą oni kwestionować wcześniejsze rozstrzygnięcia o zasiedzeniu oraz dochodzić rekompensat za wieloletnie korzystanie z ich nieruchomości bez tytułu prawnego.

Z kolei przedsiębiorstwa przesyłowe stoją przed koniecznością weryfikacji stanu prawnego posiadanej infrastruktury i być może przed koniecznością uregulowania stosunków z właścicielami poprzez zawieranie umów lub wypłatę wynagrodzeń.

Podsumowanie

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego przesądził, że przedsiębiorstwa przesyłowe nie mogły zasiedzieć służebności przesyłu przed 2008 r., ponieważ nie istniała wtedy w polskim porządku prawnym instytucja służebności przesyłu. Dotychczasowa praktyka sądów, oparta na analogii do służebności gruntowych, okazała się niezgodna z Konstytucją. Wyrok przywraca więc wyższy standard ochrony prawa własności i kończy spór o tzw. zasiedzenie „wsteczne”.

radca prawny Przemysław Radziwon

Proces Inwestycyjny – blog

Obsługa budowlanego procesu inwestycyjnego – Bieluk i Partnerzy