Sąd Okręgowy uwzględnił wniesioną przez nas apelację i zmienił postanowienie Sądu Rejonowego, utrzymując w mocy wpis prawa własności do księgi wieczystej. Orzeczenie ma istotne znaczenie dla praktyki przekazywania mienia komunalnego w związku ze zmianami granic jednostek samorządu terytorialnego. Potwierdza prawidłowość wykładni przepisów dotyczących sukcesji mienia komunalnego.

Na czym polegał spór?

Sprawa dotyczyła skutków utworzenia nowej gminy oraz przejęcia przez nią mienia komunalnego po zmianie granic administracyjnych. 1 stycznia 2025 r. utworzono nową jednostkę samorządu terytorialnego. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów oraz przepisami ustawy o samorządzie gminnym przejęła część obszaru dotychczasowej gminy. Następnie pomiędzy obiema gminami zostało zawarte w formie aktu notarialnego porozumienie dotyczące przekazania mienia komunalnego. Obejmowało między innymi nieruchomości położone na przejętym obszarze. Po zawarciu porozumienia złożono wniosek o ujawnienie nowego właściciela w księdze wieczystej.

Referendarz sądowy uwzględnił wniosek i dokonał wpisu prawa własności. Rozstrzygnięcie zostało jednak zaskarżone, a Sąd Rejonowy uchylił dokonany wpis.

Dlaczego Sąd Rejonowy odmówił wpisu?

Sąd I instancji uznał, że samo utworzenie nowej gminy oraz zawarte pomiędzy gminami porozumienie nie były wystarczającą podstawą do wpisania prawa własności do księgi wieczystej. W ocenie Sądu porozumienie miało wyłącznie charakter potwierdzający (deklaratoryjny), natomiast nie zawierało konstytutywnych oświadczeń woli przenoszących własność nieruchomości. Zdaniem Sądu konieczne było zawarcie odrębnej czynności prawnej skutkującej przeniesieniem własności, podobnie jak ma to miejsce przy sprzedaży nieruchomości.

Przyjęcie takiego stanowiska oznaczało, że wpisu prawa własności dokonano bez odpowiedniej podstawy prawnej. Powinien zatem zostać wykreślony z księgi wieczystej.

Argumenty przedstawione w apelacji

W apelacji wskazaliśmy, że taka interpretacja przepisów prowadzi do błędnych wniosków. Co więcej pozostaje w sprzeczności z celem regulacji dotyczących zmian granic gmin. Podnieśliśmy, że przepisy ustawy o samorządzie gminnym przewidują sukcesję praw i obowiązków związaną ze zmianą granic jednostek samorządu terytorialnego. Porozumienie zawarte pomiędzy gminami służy natomiast wykonaniu obowiązków związanych z przekazaniem mienia komunalnego, a nie zawarciu klasycznej umowy sprzedaży czy darowizny nieruchomości.

Wskazaliśmy również, że przyjęcie wykładni zaprezentowanej przez Sąd Rejonowy prowadziłoby do bardzo poważnych konsekwencji praktycznych. Nowo utworzona gmina przez dłuższy czas nie mogłaby skutecznie wykazać swojego prawa własności do nieruchomości, mimo że faktycznie wykonywała zadania publiczne, zarządzała przejętym majątkiem, ponosiła nakłady na infrastrukturę oraz realizowała obowiązki wobec mieszkańców. Taka interpretacja prowadziłaby do powstania niepewności prawnej dotyczącej majątku jednostek samorządu terytorialnego.

Stanowisko Sądu Okręgowego

Sąd Okręgowy podzielił argumentację przedstawioną w apelacji i zmienił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że podstawę wpisu stanowiły zarówno przepisy dotyczące utworzenia nowej gminy, jak i zawarte w formie aktu notarialnego porozumienie dotyczące przekazania mienia komunalnego. Jednocześnie podkreślił, że porozumień zawieranych pomiędzy gminami w związku ze zmianami granic administracyjnych nie można oceniać wyłącznie przez pryzmat zasad dotyczących klasycznych umów przenoszących własność nieruchomości. Należy uwzględniać ich szczególny charakter oraz cel wynikający z przepisów ustawy o samorządzie gminnym.

W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że przedstawione dokumenty stanowiły wystarczającą podstawę do dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Sąd utrzymał w mocy wpis dokonany przez referendarza sądowego.

Podsumowanie

Orzeczenie ma znaczenie wykraczające poza indywidualną sprawę. Potwierdza, że dokumenty sporządzane w związku ze zmianami granic jednostek samorządu terytorialnego mogą stanowić wystarczającą podstawę wpisu prawa własności do księgi wieczystej, jeżeli odpowiadają wymogom wynikającym z przepisów prawa.

To kolejna sprawa potwierdzająca doświadczenie naszej Kancelarii w prowadzeniu złożonych postępowań dotyczących mienia komunalnego oraz ksiąg wieczystych. Sprawę prowadzili radczyni prawna Katarzyna Zadykowicz, partner Kancelarii i radca prawny Przemysław Radziwon.